رویدادهای نجومی

بارش شهابی جِمینی‌ها: یکی از بهترین شهاب‌باران‌های سال

بارش شهاب‌سنگی جِمینی‌ها یکی از برجسته‌ترین و قابل‌پیش‌بینی‌ترین بارش‌های سال است که هر سال در اواسط دسامبر رخ می‌دهد. برخلاف بسیاری از بارش‌های شهابی که منشأشان دنباله‌دارها هستند، ذرات بارش جِمینی‌ها از سیارک ۳۲۰۰ Phaethon منشأ می‌گیرند که مسیر مداری آن به خورشید بسیار نزدیک است و به جای یخ و غبار دنباله‌دار، ذرات سنگی بیشتری از آن جدا می‌شود. 

در سال ۱۴۰۴، بارش جِمینی‌ها بین ۴ تا ۲۰ دسامبر ۲۰۲۵ میلادی فعال بود و در شب اوج، می‌توانست بیش از ۱۰۰–۱۵۰ شهاب‌سنگ در ساعت را در آسمان تاریک و بدون نور ماه مشاهده‌کرد. موزه‌های سلطنتی گرینیچ این ذرات با سرعتی در حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند و در تعامل با اتمسفر، پدیده‌های نوری زودگذر اما چشمگیری ایجاد می‌کنند.

نقطه تابش (Radiant) این بارش در صورت فلکی جوزا (Gemini) قرار دارد؛ بنابراین اگر در شب‌های نزدیک به اوج به سمت این صورت فلکی نگاه کنید، شهاب‌ها از پیرامون آن نقطه به‌صورت خطوط نورانی قابل‌مشاهده خواهند بود. 
این رویداد یکی از مناسب‌ترین فرصت‌ها برای رصدگران، عکاسان نجومی و حتی ناظران آماتور است، زیرا برخلاف برخی بارش‌های ضعیف، جِمینی‌ها معمولاً ذرات درخشان‌تر و پرتعدادتری دارند.

بارش Ursids و انقلاب زمستانی: آسمان پایان سال

بارش شهاب‌سنگی Ursids یکی از بارش‌های کم‌نورتر اما علمی جالب است که هر سال حوالی انقلاب زمستانی رخ می‌دهد. این بارش از ذرات به‌جای‌مانده از دنباله‌دار ۸۷P/Bus نشأت می‌گیرد و معمولاً حدود ۵–۱۰ شهاب در ساعت در زمان اوج قابل‌مشاهده است.

در ۲۲–۲۳ دسامبر ۲۰۲۵، زمانی که ماه کم‌نور تازه در آسمان بود، شرایط برای رصد Ursids نسبتاً مناسب بود و این بارش در نزدیکی صورت فلکی خرس کوچک (Ursa Minor) قابل مشاهده بود. 
رصد این گونه بارش‌ها، هرچند از نظر تعداد کم‌تر از جِمینی‌ها است، اما درک توزیع و خواص ذرات دنباله‌داری که در نهایت به شهاب‌سنگ تبدیل می‌شوند را برای اخترشناسان مهم می‌کند؛ زیرا الگوهای متفاوتی در سرعت، اندازه و توزیع فضایی این ذرات وجود دارد که می‌تواند به شناخت بهتر محیط میان‌سیاره‌ای کمک کند.

همزمان با این بارش، انقلاب زمستانی یک نقطه عطف کیهانی و نجومی است که زمانی رخ می‌دهد که محور چرخش زمین به دور خورشید به گونه‌ای قرار می‌گیرد که نیم‌کره شمالی در بیشترین انحراف از خورشید قرار گیرد. این پدیده نه‌تنها آغاز فصل زمستان را در شمال زمین نشانه می‌دهد بلکه به‌طور غیرمستقیم در طول شب‌های رصدی بلندتر تأثیرگذار است، چیزی که علاقه‌مندان به رصد آسمان شب در منطقه‌های با عرض جغرافیایی بالاتر تجربه می‌کنند.